Dolina Kwaczańska – wąwóz, wodospady i zabytkowe młyny "Obłazy"

Młyny na Obłazach

Dolina Kwaczańska stanowi naturalne przedłużenie wędrówki przez Dolinę Prosiecką

 (tutaj o tym przeczytasz Dolina Prosiecka-malowniczy szlak przez wapienny kanion ), 

ale może być również celem samodzielnej, znacznie łatwiejszej wycieczki. Obie doliny są warte odwiedzenia, choć różnią się charakterem. Prosiecka to dziki, skalny wąwóz z drabinkami i progami, natomiast Kwaczańska oferuje łagodny spacer malowniczą doliną, prowadzący do zabytkowych Młynów Oblazy. To idealna propozycja dla osób szukających spokojniejszej, widokowej trasy.

Spacer przez Dolinę Kwaczańską można rozpocząć w wiosce Kvačany lub Veľké Borové. 

 Veľké Borové i potok Borovianka

Veľké Borové to spokojna, malownicza wieś ukryta w najbardziej wysuniętej na wschód części Gór Choczańskich. 

Wiosną okoliczne polany zamieniają się w krokusowe ogrody 🌷🌷🌷

Otoczone łąkami i lasami Veľké Borové zachowało tradycyjny, sielski charakter. Dominuje tu spokój i cisza przerywana tylko szczekaniem psów i porykiwaniem krów. 

Ale nawet takie malutkie miejscowości mają swoje wielkie historie. 9 maja 1895 w okolicy wsi spadł meteoryt. Był to meteoryt kamienny, zaliczany do chondrytów typu L5 / LL, o masie około 6,1 kg. Spadł jako pojedyncza bryła, którą później odnaleziono w rejonie Ráztok. 

To jeden z nielicznych słowackich meteorytów, którego upadek miał naocznych świadków. Mieszkańcy okolicznych przysiółków słyszeli głośny huk, a następnie widzieli ognistą kulę spadającą w kierunku Ráztok.

 Największy fragment (ok. 5,9–5,88 kg) przechowywany jest dziś w Muzeum Narodowym w Budapeszcie. 

Przez chwilę będziemy wędrować wzdłuż potoku Borowianka, który spływa Doliną Borowianki przez miejscowość Veľké Borové. W dolnej części wsi, przy wzniesieniu Čierna hora, potok skręca na wschód i północny wschód, by w Obłazach połączyć się z Hucianką, opisywaną na mapach jako Kwaczanka. 

To spokojny, malowniczy odcinek trasy, prowadzący w bardziej spektakularne fragmenty doliny. Towarzyszą nam widoki  na Čierną hore, Prosečné, Háj oraz Ostrý vrch.

Dolina Borowianki to jedno z tych miejsc, gdzie natura wciąż rządzi po swojemu. Objęta ochroną zachowała swój pierwotny charakter. Nietrudno tutaj dostrzec ciekawe gatunki roślin, zwłaszcza wczesną wiosną, kiedy przyroda zaczyna się odradzać po zimie. 

Pięciornik złoty (Potentilla aurea) – charakterystyczna roślina górska o intensywnie żółtych kwiatach, spotykana na słonecznych polanach i skalistych zboczach. 

Przy niebieskim szlaku stoi krzyż z datą 1936. To prawdopodobnie krzyż ochronny, stawiany dawniej przy drogach. 

Miał strzec podróżnych wchodzących w skalisty odcinek doliny. Wąskie przesmyki pomiędzy skałami, urwiste zbocza - raj dla wszelkich łupieżców, więc wszelka ochrona na takich odcinkach była pożądana. 😶

                          

Dzisiaj zbójców tutaj już raczej nie spotkamy, ale wejście w mroczny, skalny kanion, którego zbocza porośnięte są starym lasem,  mimo woli powoduje, że cichną rozmowy a wzrok skupia się na najbliższym otoczeniu. 

Na potoku Borovianka znajduje się kilka niewielkich wodospadów i progów skalnych, które dodają dolinie jeszcze więcej uroku. Wiosną, przy wyższym stanie wody, zobaczyć można  malownicze kaskady, opadające do wyżłobionych kotłów eworsyjnych.  Idąc dalej zobaczymy jeszcze jeden wodospad, zdecydowanie większy od tych na potoku Borovianka. 

Ráztocký vodopád – malowniczy wodospad w Dolinie Kwaczańskiej

Szlak prowadzi leśną dróżką, a przez bezlistne o tej porze roku drzewa doskonale widać potężne, wapienne ściany skalne otaczające dolinę.

W tle widać potężne skalne ściany, które tworzą charakterystyczny, nieco mroczny krajobraz doliny.

Strome, warstwowe ściany skalne otaczające dolinę robią wrażenie swoją surowością i wyraźną strukturą geologiczną. To świetny przykład budowy Gór Choczańskich, gdzie masywne wapienie i dolomity — powstałe na dnie pradawnego morza — tworzą pionowe urwiska, uskoki i charakterystyczne przewężenia dolin. W wielu miejscach można dostrzec wyraźne warstwowanie oraz ślady erozji krasowej, która przez tysiące lat kształtowała ten wyjątkowy krajobraz.

Szlak prowadzi pośród splątanych korzeni, które niczym naturalne stopnie trzymają się stromego, wapiennego zbocza. Drzewa rosną tutaj na minimalnej ilości gleby, wykorzystują każdą szczelinę w skale i rozciągają swoje korzenie po powierzchni, walcząc o przetrwanie. 

Warto zboczyć ze szlaku prowadzącego do młynów na ścieżkę prowadzącą do Roztockiego wodospadu. 

Ráztocký vodopád to niewielki, ale bardzo malowniczy wodospad położony w górnej części Doliny Kwaczańskiej. Wodospad bywa szczególnie efektowny po opadach, choć w okresach suszy jego przepływ może być minimalny. 

Obłazy – zabytkowe młyny w Dolinie Kwaczańskiej

W samym sercu Doliny Kwaczańskiej, tuż nad wartkim potokiem, stoją drewniane młyny w Obłazach – jedno z najbardziej rozpoznawalnych i klimatycznych miejsc w okolicy. To niewielkie, ale wyjątkowo malownicze zabudowania, które do dziś pokazują, jak kiedyś wykorzystywano siłę wody w górskich dolinach.

Według wielu źródeł w Dolinie Kwaczańskiej były pierwotnie trzy młyny. Niektórzy wspominają również o czwartym, który kiedyś porwała woda. Obecnie znajdują się tu dwa zabytkowe młyny wodne typu górskiego, które powstały w pierwszej połowie XIX wieku.

Po trzecim, spalonym w 1944 roku, pozostały tylko ślady fundamentów.

Młyn Górny (Horný mlyn), zwany Gejdošovskim, został wybudowany przez gminę Sviniarky. 

Od 1920 roku młyn na Oblazach należał do Pavla i Marii Gejdošów, którzy spędzili tu całe swoje życie. Pan Gejdoš był młynarzem, a jego żona zajmowała się szyciem i wychowywaniem pięciorga dzieci, łącząc codzienną pracę z prowadzeniem domu w trudnych, górskich warunkach. Po śmierci męża w 1960 roku Maria została w młynie sama i przez kolejne siedemnaście lat radziła sobie bez wodociągu, gazu, prądu, a zimą często także bez kontaktu ze światem. Sama gotowała, piekła chleb, doglądała jednej kozy i utrzymywała gospodarstwo, które dla wielu byłoby nie do udźwignięcia. Jej samotne życie w młynie stało się symbolem niezwykłej wytrwałości i przywiązania do miejsca, które było jej domem od młodości aż do ostatnich dni

Młyn Dolny (Dolný mlyn) został wybudowany przez gminę Veľké Borové i zwany jest Brunčiakovskim, od nazwiska Františka Brunčiaka z Kwaczan, który kupił go w 1931 roku.

Młyny są konserwowane, koło wodne nadal pracuje, ale już tylko jako atrakcja turystyczna.

Wnętrze Młyna Dolnego jest udostępnione do zwiedzania. Można się tu zapoznać z historią młyna, przyjrzeć jego konstrukcji, zobaczyć, jak kiedyś mielono mąkę oraz jak pracuje wodne koło, napędzane przez Kwaczankę. 

 „Obłazy” oznaczało miejsce, które trzeba obchodzić. Z różnych powodów. Albo niedostępności, albo zagrożenia, albo z powodu działalności "sił nieczystych"😈

Hmmm....czyżby ten czarny kozioł tutaj to przypadek 😜

Malý Roháč – punkt widokowy w Dolinie Kwaczańskiej

Po zwiedzeniu zabytkowych młynów wracamy na szlak. Ścieżka lekko pnie się w górę, bo Dolinę Kwaczańską zwiedza się z  ...platform widokowych. 

Samo dno doliny należy do Narodowego Rezerwatu Przyrody Kvačianska dolina, chronionego najwyższym, 5. stopniem ochrony. Celem rezerwatu jest zachowanie antecedentnej doliny górskiej o wyjątkowej, skalnej rzeźbie terenu oraz cennych zbiorowisk roślinnych, z których wiele ma pochodzenie glacjalne i przetrwało tu jako relikty epoki lodowcowej. Na stromych stokach i w bocznych odnogach doliny występują fragmenty nigdy nieeksploatowanych lasów bukowo‑jaworowych, a w niższych partiach – zjawisko inwersji roślinności, gdzie gatunki wysokogórskie rosną nietypowo nisko. 

Dolina Kwaczańska z "góry" 

Malý Roháč to jeden z dwóch nowoczesnych punktów widokowych w Dolinie Kwaczańskiej, zbudowany w 2013 roku i zawieszony nad skalnym urwiskiem. Drewniana platforma stoi tuż przy głównym szlaku i oferuje świetny widok w głąb doliny, na strome ściany kanionu oraz otaczające go lasy. 

Widok na Czarną Horę (1093 m)

Wiosna- czas kwitnących sasanek słowackich.  Wystarczy rozejrzeć się po skalnych półkach, żeby zobaczyć włochate łodygi z pięknym fioletowym kielichem.

To też jedna z pierwszych roślin pojawiających się wiosną w lesie. Żywiec dziewięciolistny - Roślina jest reliktem gatunków roślin z minionych okresów klimatycznych, obecnie uznawana za gatunek górski.

Po drodze nie brakuje widokowych miejsc, a bezlistne jeszcze drzewa pozwalają podziwiać skalne turnie i ściany. 

Z platform otwiera się jeden z piękniejszych widoków na Dolinę Kwaczańską. 

Janošíkova hlava

Janošíkova hlava to jeden z najbardziej rozpoznawalnych punktów Doliny Kwaczańskiej — około 30‑metrowa skała, której kształt przypomina ludzką twarz z wyraźnie zaznaczonym nosem, oczami i ustami. 

Według lokalnych opowieści przypomina ona legendarną postać Juraja Jánošíka, stąd jej nazwa. 

W czasie deszczu jej powierzchnia ciemnieje i tworzy smugi, przez co mówi się, że „skała płacze” 

Stąd jeszcze około 15 minut i wychodzimy na parking przy ujściu Doliny Kwaczańskiej. Jest tutaj bufet z napojami i skromna oferta ciepłych posiłków.